{"id":557,"date":"2015-01-04T21:15:36","date_gmt":"2015-01-04T20:15:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bandasanfilep.com.mt\/TestSite\/?page_id=557"},"modified":"2025-07-14T16:20:36","modified_gmt":"2025-07-14T16:20:36","slug":"l-istatwa-tal-fidda-ta-san-filep-taggira","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/l-istatwa-tal-fidda-ta-san-filep-taggira\/","title":{"rendered":"L-Istatwa tal-Fidda ta\u2019 San Filep t\u2019A\u0121\u0121ira"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_530\" aria-describedby=\"caption-attachment-530\" style=\"width: 198px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/www.bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-530\" src=\"http:\/\/www.bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana-198x300.jpg\" alt=\"Luigi Fontana\" width=\"198\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana-198x300.jpg 198w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana-600x908.jpg 600w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana-677x1024.jpg 677w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana-768x1162.jpg 768w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/Luigi_Fontana.jpg 818w\" sizes=\"auto, (max-width: 198px) 100vw, 198px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-530\" class=\"wp-caption-text\">Luigi Fontana<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fil-15 ta\u2019 Jannar 1860 beda l-\u0121bir tal-flus biex issir statwa ta\u2019 San Filep g\u0127all-knisja parrokkjali ddedikata lilu f\u2019\u0126a\u017c-\u017bebbu\u0121. Kien hemm min xtaq li din issir tal-fidda minkejja li l-ispi\u017ca kienet kbira wisq. Fost dawn, nies prominenti taw jew weg\u0127du ammonti sostanzjali bil-kundizzjoni li l-istatwa ssir tal-fidda. Tnax -il \u017bebbu\u0121i mmexxija minn Dun Salv Trevisan \u0127olqu kumitat u ntrabtu personalment li jag\u0127mlu tajjeb biex jit\u0127allsu l-ispejje\u017c kollha tal-istatwa u wara ji\u0121bru lura flushom bil-mod. Biex jiddisinja u ja\u0127dem l-istatwa tqabbad il-Professur Ruman Luigi Fontana, skultur, \u010besellatur u pittur li kien jg\u0127allem il-pittura fl-Akkademja ta\u2019 San Luqa, f\u2019Ruma. Intg\u0127a\u017clu wkoll \u017cew\u0121 pitturi biex jissorveljaw ix-xog\u0127ol: il-Kavallier \u0120ermani\u017c Friedrich Overbeck u t-Taljan Tumas Minardi li g\u0127amlu l-parti tag\u0127hom fejn pere\u017cempju ma kinux kuntenti bir-ras tal-istatwa qabel ma saret tliet darbiet. Ir-ras, l-idejn, is-saqajn u s-serp huma fu\u017cjoni (ji\u0121ifieri saru minn fidda mastizz) waqt li l-bqija hu xog\u0127ol tal-martell fuq pjan\u010ba tal-fidda.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Peress li l-istatwa kienet ma\u0127suba g\u0127all-pur\u010bissjoni, l-iskultur g\u0127amilha turi lill-qaddis jimxi u jbierek. L-istatwa li n\u0127admet fuq stil Neo-Klassiku hi g\u0127olja \u017cew\u0121 metri u fiha madwar sitta u tletin kilogramm ta\u2019 fidda. Fit-13 ta\u2019 Lulju 1863, l-istatwa lesta ttie\u0127det il-Vatikan fejn tbierket mill-Papa Piju IX li g\u0127aniha wkoll b\u2019100 jum indul\u0121enza u t\u0127alliet xi \u0121ranet g\u0127all-wiri qabel intbag\u0127tet lejn \u0126a\u017c-\u017bebbu\u0121.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kitba fuq in-na\u0127a ta\u2019 wara tal-pedestall tfakkar din il-\u0121rajja. Dan il-pedestall tal-bron\u017c indurat bir-ram u d-deheb huwa sempli\u010bi imma eleganti. L-Osservatore Romano, il-\u0121urnal uffi\u010bjali tal-Vatikan, fil-\u0127ar\u0121a tal-21 ta\u2019 Lulju 1863, iddeskrivieha hekk: \u201cL-istatwa hi perfetta fix-xog\u0127ol minn kull \u0121enb. Il-qaddis liebes pjaneta wiesg\u0127a u antika, b\u2019alba tal-g\u0127a\u017cel u stola kbira fuq stil Grieg, qed jipprietka lill-poplu waqt li b\u2019sieq is-salib qed jis\u0127aq ras is-serpent tal-infern \u0127dejn ri\u0121lejh. Il-\u0127sieb li fih l-artist nissel il-\u0127ajja, hu sabi\u0127 u imponenti. Id-disinn, l-iktar tar-ras, hu nobbli u bi \u0127sieb, ix-xog\u0127ol hu milqut, g\u0127alkemm tqil biex tiksi l-injam bi pjan\u010bi tal-metall.\u201d<\/p>\n<figure id=\"attachment_531\" aria-describedby=\"caption-attachment-531\" style=\"width: 180px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/www.bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-531\" src=\"http:\/\/www.bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep-180x300.jpg\" alt=\"L-Istatwa tal-Fidda ta' San Filep\" width=\"180\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep-180x300.jpg 180w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep-600x999.jpg 600w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep-615x1024.jpg 615w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep-768x1279.jpg 768w, https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/San_filep.jpg 915w\" sizes=\"auto, (max-width: 180px) 100vw, 180px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-531\" class=\"wp-caption-text\">L-Istatwa tal-Fidda ta&#8217; San Filep<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dr. Nikola Zammit li kien tabib, skultur, pittur, perit u kittieb kiteb hekk fir-rivista L\u2019Arte tat-22 t\u2019Awwissu 1863: \u201cL-istatwa tal-fidda\u2026hi xog\u0127ol perfett li j\u0127allik imsa\u0127\u0127ar wara s-sbu\u0127ija li taf issawwar l-arti, u ma t\u0127allikx tag\u0127ti kas tal-ispejje\u017c li saru. [\u2026] g\u0127andha dehra maestu\u017ca, qawwa ta\u2019 g\u0127emil, bixra li timpressjona. Kollox juri l-istorja tal-qaddis, fi kliem ie\u0127or poe\u017cija minn kull fejn t\u0127ares.\u201dDun Salv Ciappara qal hekk dwar l-istatwa: \u201cX\u2019naturalezza fil-panne\u0121\u0121i (\u0127wejje\u0121)! F\u2019kulma fiha hija tal-g\u0127a\u0121eb u l-wi\u010b\u010b huwa divin!\u201dL-Istudju\u017c u Kritiku tal-Arti Antonio Espinosa Rodriguez kiteb hekk dwar din l-istatwa: \u201c[&#8230;] tist\u0127oqilha attenzjoni min\u0127abba l-kwalitajiet artisti\u010bi li g\u0127andha u l-fatt li hija unika fil-\u0121eneru tag\u0127ha f\u2019Malta. [\u2026] G\u0127alkemm vigoru\u017ca, mimlija \u0127ajja u movimenti, din il-figura virili hija mne\u017c\u017cg\u0127a minn dawk l-e\u010b\u010bessi teatrali u psewdo-barokki, karatteristi\u010bi ta\u2019 bosta vari Maltin.\u201d Achille Ferris fil-ktieb tieg\u0127u fuq il-knejjes ta\u2019 Malta jg\u0127id li \u201cL-istatwa ta\u2019 San Filep hi kolossali\u2026tisboq kull tif\u0127ir.\u201d L-ispi\u017ca s\u0127i\u0127a biex saret din l-istatwa u n\u0121abet sal-parro\u010b\u010ba telg\u0127et g\u0127al \u00a3917,16s5d (disa\u2019 mija u sbatax-il lira, sittax-il xelin u \u0127ames soldi). Biex nifhmu a\u0127jar kemm kienet kbira din l-ispi\u017ca, dak i\u017c-\u017cmien labourer mal-Gvern kellu paga ta\u2019 \u00a320 fis-sena (skond il-blue book li kien fih il-lista tal-impjegati tal-Gvern u l-pagi tag\u0127hom). Ji\u0121ifieri l-istatwa swiet kwa\u017ci daqs il-pagi ta\u2019 sena ta\u2019 sitta u erbg\u0127in \u0127addiem. Illum l-istess \u0127addiem g\u0127andu mal- \u20ac10,000 fis-sena. Mela bl-istess kejl l-ispi\u017ca tal-istatwa kienet madwar \u20ac460,000 tal-lum.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dan bla ma nikkunsidraw il-valur artistiku tag\u0127ha. Kif kien possibbli tin\u0121abar somma hekk kbira? Dik il-\u0127abta f\u2019\u0126a\u017c-\u017bebbu\u0121 kienet tin\u0127ass \u010berta \u0127e\u0121\u0121a lejn il-festa tal-patrun.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Fl-1851 kienet twaqqfet banda li ssemmiet g\u0127al San Filep kif g\u0127adha msemmijja sal-lum. Is-so\u010bjet\u00e0 ta\u2019 din il-banda tat sehem kbir u organizzat biex in\u0121abru l-flus me\u0127tie\u0121a tant illi l-Ar\u010bipriet Francesco Borg irringrazzja bil-miktub lil din l-g\u0127aqda f\u2019April 1864. Dan flimkien mal-\u0127e\u0121\u0121a tar-Rev. Trevisan, il-garanzija tal-kumitat imsemmi u mal-\u0121enero\u017cit\u00e0 ta\u017c-\u017bebbu\u0121in li dan i\u017c-\u017cmien kienu jgawdu prosperit\u00e0 ekonomika min-negozju tal-qoton jispjegaw kif din il-\u0127olma saret realt\u00e0 li baqg\u0127et unika g\u0127al Malta. I\u017cda l-\u0121miel tal-istatwa malajr nessa t-tbatija biex in\u0121abret somma hekk kbira. Tant ing\u0127o\u0121bot mi\u017c-\u017bebbu\u0121in illi lil Luigi Fontana g\u0127amlulu laqg\u0127a mill-aqwa. L-aqwa nies stednuh fi djarhom, g\u0127amlulu l-ikliet, tawh ir-rigali u fl-a\u0127\u0127ar tawh ukoll b\u2019rigal \u00a322 fi flus aktar milli kienu miftehma mieg\u0127u.<\/p>\n<p><!--\/pixgridder:column[col=1]--><!--\/pixgridder:row[cols=1]-->&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fil-15 ta\u2019 Jannar 1860 beda l-\u0121bir tal-flus biex issir statwa ta\u2019 San Filep g\u0127all-knisja parrokkjali ddedikata lilu f\u2019\u0126a\u017c-\u017bebbu\u0121. Kien hemm min xtaq li din issir tal-fidda minkejja li l-ispi\u017ca kienet kbira wisq. Fost dawn, nies prominenti taw jew weg\u0127du ammonti sostanzjali bil-kundizzjoni li l-istatwa ssir tal-fidda. Tnax -il \u017bebbu\u0121i mmexxija minn Dun Salv Trevisan \u0127olqu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-templates\/page-sidebar-none.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-557","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/557","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=557"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/557\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5951,"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/557\/revisions\/5951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bandasanfilep.com.mt\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}